vic_logo
coronavirus.vic.gov.au

Wainimate ni COVID-19 (COVID-19 vaccine) - Vosa Vakaviti (Fijian)

Na i tukutuku me baleta na kena vakateitei yani kei na noda taqomaki e na kena vakayagataki na wainimate ni COVID-19.

If you are concerned, call the coronavirus hotline 1800 675 398 (24 Hours).
If you need an interpreter, call TIS National on 131 450.
Please keep Triple Zero (000) for emergencies only.

Na veika e dodonu mo kila

  • Ko ira kece e na yabaki 40 se sivia, e rawa ni ra cula ena i cula ni tatarovi ni COVID-19 ena gauna oqo
  • Eso vei keda e se bera ni da yacova na yabaki 40 e rawa talega ni da na cula, oqo e wili kina:
    • Ko ira na tamata e tiko i cake na rivarivabi ni rawa ni tauvi ira na COVID-19 baleta na nodra cakacaka, me vakataki ira na cakacaka ena tabana ni bula, cakacaka ena tabana ni bula lokiloki kei na cakacaka evale ni malumalumu vei ira na qase, cakacaka ena tabana ni leqa tubukoso, cakacaka ena vei otela ka ra tiko vakatikitikitaki kina na kasamitaki ni ra tauvimate, cakacaka ena rara ni waqavuka kei na i kelekele ni waqa lelevu
    • Ko ira na tamata e rawarawa vei ira me ra tauvimate kevaka e tauvi ira na COVID-19, me vakataki ira na bula lokiloki, se vei ira sa tiko rawa vei ira e dua na mate
    • Ko ira na tamata era vakaitikotiko, cakacaka se veiqaravi vei ira e tiko e cake na rivarivabi ni nodra tauvimate se tauvi ira na COVID-19, me vakataki ira na dauveiqaravi vei ira na bula lokiloki kei ira na tamata era tiko vata voli kei ira na cakacaka ena otela ni kuarinitini kei ira na cakacaka ena i yala ni vanua.
    • Mo kila na kena i tukutuku matata kece, ko na raica ena O cei e rawa ni cula ena i cula ni tataqomaki.
  • Ko ira kece na tamata ka tiko na yabaki ni nodra bula ena 60 se sivia, sa rawa ni ra cula ena wainimate na AstraZeneca
  • ira na tamata era se bera ni yacova na yabaki 60, ena soli vei ira na i cula ni wainimate na Pfizer
  • E sega ni saumi na cula ena wainimate ni tataqomaki ni COVID-19. E sega talega ni gadrevi me tiko e dua na nomu Medicare card.
  • E sega ni ko vakasaurarataki mo taura na i cula ena wainimate ni tataqomaki. E nomu na digidigi mo cula ena wainimate ni tataqomaki.
  • Ena gadrevi mo taura vaka rua na i wasewase ni wainimate (cula) mai na dua tiko ga na wainimate ni COVID-19, me na qai rawa ni vakilai na kena yaga.
  • Ena gauna ko sa cula oti kina ena i matai ni gauna, e sa na tukuni mai vei iko na gauna mo na qai cula kina ena i karua ni gauna.
  • Na wainimate kece era sa dau vakadikevi vakavinaka sara me vakadeitaki ni ra sa vinaka vei keda ni bera ni vakadonui me vakayagataki e Australia.
  • Kevaka ko nuiqawaqawa tiko ena vuku ni nomu bula se mo taura na wainimate ni COVID-19, veitalanoa vata kei na nomu vuniwai.

Na cava na vuna e dodonu mo taura kina na wainimate

Na nomu cula e na wainimate ni COVID-19:

  • E vakalailaitaka na rivarivabi ni nomu tauvimate mai na COVID-19
  • Maroroi iko mai na nomu tauvimate vakalevu sara kevaka e na qai tauvi iko na COVID-19
  • E veivuke ena nodra maroroi na nomu i tokani, matavuvale kei ira na lewenivanua.

Kevaka sa lewe levu era cula rawa ena wainimate ni tataqomaki, e sa na dredre sara na kena tete vakarawarawa na manumanu ni mate ni COVID-19. Oqo e maroroi ira talega era se bera ni cula ena wainimate ni tataqomaki.

Na bula ni tataqomaki me baleta na wainimate

  • Na wainimate kece sara, wili kina na wainimate ni COVID-19, e gadrevi me na vakadonui ena kena i vakatagedegede duadua e cake sara ka vakadavora na Australian Therapeutic Goods Administration, ni bera ni vakayagataki e Australia.
  • Ko na cula ena wainimate ni tataqomaki mai vua e dua na kena dau ena veiqaravi ena tabana ni bula.
  • Me vaka na vei wainimate ni tataqomaki, e so vei keda era na vakila na vei i vakatakilakila ga e dau yaco ena gauna ko cula oti kina ena wainimate ni COVID-19. Oqo e wili kina na:
    • mosi ni vanua e cula
    • wawale
    • momosi ni viciko
    • mosi ni ulu
    • katakata kei na batabata
    • momosi ni vei i sema ni yago.

Wilika na i tukutuku ni bera ni ko cula ena wainimate ni tataqomaki:

Ke gadrevi eso tale na i tukutuku me baleta na veika e dau yaco ena gauna ko sa taura oti kina na wainimate ni COVID-19, raica na:

Kevaka e tiko eso na nomu loma tarotaro me baleta na wainimate ni COVID-19, e na gadrevi mo vosa vua na nomu vuniwai.

Na veika vinaka e yaco

Ni milioni na tamata e vuravura era sa cula e na wainimate ni tataqomaki, e sa vukei keda ena noda kila vakavinaka na taqomaki keda. Na i tukutuku ka toka oqori e ra, e kau mai ena dua na vakadidike e a qai vakayacori wale tiko ga oqo, ka wili kina na vakadidike ena veitikotiko e lewe levu vei ira na tamata era sa taura oti na nodra i cula ni wainimate ni COVID-19.

Na wainimate ni tataqomaki na AstraZeneca, e maroroi iko mai na kena tauvi iko na COVID-19

  • Ni o sa cula ena rua na i vakarau ni wainimate ni tataqomaki, ka 12 na macawa na kena veiyawaki, e rawa ni vakalailaitaka me rauta e 90 na pasede na kena rawa ni tauvi iko na COVID-19.
  • Ni oti na i matai ni cula ena wainimate ni tataqomaki, e na vakalailaitaka ena 90 na pasede na kena rawa ni ko curu e valenibula me baleta na COVID-19

Na wainimate ni tataqomaki na Pfizer e maroroi iko mai na kena tauvi iko na COVID-19

  • Ni ko sa cula ena rua na i vakarau ni wainimate ni tataqomaki, ka 21 na siga na kena veiyawaki, e na vakalailaitaka ena 95 na pasede na kena rawa ni ko tauvimate ena COVID-19.
  • Ni ko sa cula ena matai ni vakarau ni wainimate ni tataqomaki, ka 21 na siga na kena veiyawaki, e na vakalailaitaka ena 80 na pasede na kena rawa ni ko curu e valenibula ena vuku ni COVID-19.

Na veika e tiko ena wainimate ni COVID-19

Na wainimate ni tataqomaqi na Pfizer kei na AstraZeneca e sega ni tiko kina na:

  • Sucu
  • Yaloka
  • Rapa
  • Lewe ni vuaka se na veika e veiwaki vata kei na lewe ni vuaka (me vaka na gelatine mai na vuaka)

Gauna cava e rawa ni ko taura kina na wainimate ni tataqomaki

Ko ira oqo e sa rawa vei ira me ra taura na wainimate ni COVID-19 ena gauna oqo:

  • Ko ira era sa yabaki 40 se sivia.
  • Ko ira na cakacaka ena otela ni kuarinitini kei ira na cakacaka ena i yala ni vanua.
  • Ko ira na lewe ni vuvale vata kei ira na cakacaka ena otela ni kuarinitini kei ira na cakacaka ena i yala ni vanua
  • Ko ira na cakacaka ena tabana ni bula
  • Ko ira na dau ni veiqaravi ena vale ni malumalumu baleti ira na qase ka vaka kina ko ira na vaka i tikotiko tudei kina.
  • Ko ira na dau veiqaravi vei ira na bula lokiloki ka vaka kina vei ira na vaka i tikotiko tudei kina.
  • Ko ira era yabaki 16 se sivia ka sa tiko rawa vei ira e dua na mate bibi
  • Ko ira na qase ka ra tauvi mate bibi sara tiko kara bula lokiloki
  • Ko ira era tauvi bula lokiloki ka ra tiki tiko ni veiqaravi ena National Disability Insurance Scheme (NDIS)
  • Ko ira na dauveiqaravi (saumi se sega ni saumi) vei ira na tamata e ra vakadonui ena Phase 1a kei na 1b, se vei ira na gone ka duatani na mataqali tauvimate e tauvi ira-raica na porokaramu ni veicula ni tataqomaki ni COVID-19 Phase 1b ke vinakati tale eso na kena i tukutuku
  • Vei ira eso era bole ena veivuke ena veiqaravi vei ira na bula lokiloki kei ira na veiqaravi ena veivale ni malumalumu vei ira na qase – raica na porokaramu ni veicula ni tataqomaki ni COVID-19 Phase 1b ke vinakati tale eso na kena i tukutuku
  • Ko ira era vinakati vakabibi me ra cakacaka tiko ga, kei ira na cakacaka ena vei vanua ka levu na kena rivarivabi, wili kina:
    • ko ira na cakacaka ena tabana ni tataqomaki ni noda vanua
    • ko ira na cakacaka vaka ovisa, cakacaka ena tabana ni bokobuka kei ira na cakacaka ena tabana ni leqa tubukoso
    • Ko ira na cakacaka ena vanua e vakarautaki kina na lewe ni manumanu kei na ika.
  • Na matanitu ko Victoria e sa vakalevutaka me ra wili talega kina ko ira na tamata cakacaka ena veivanua ni cakacaka oqo:
    • tabana ni veiqaravi e vale ni veivesu, wili kina ko ira na cakacaka tudei ena vei i tikotiko vaka ovisa ni vale ni veivesu
    • Ko ira na cakacaka tudei ena vanua ni veivakavaletaki ka levu na kena rivarivabitaki me vaka na vei bisinisi taukeni vakatamata yadua ka solia na veiqaravi ni veivakavaletaki.
    • ko ira na draiva kei ira na cakacaka ena veigaunisala eso ni veivakaleleci vei ira na leweni vanua raraba ka ra dau veivolekati sara kei ira na lewenivanua
    • ko ira na cakacaka vaka draiva ena vei lori vakaitaukei me vaka na Uber se Didi ka vaka kina ko ira na draiva ni taxi
    • ko ira na cakacaka tudei ena vei raraniwaqavuka kei na veikelekele ni waqa.
  • Ko ira e rawarawa ka levu na rivarivabitaki ni nodra tauvimate se ra rawa ni tauvimate bibi sara mai na COVID-19, me vaka oqo:
    • ko ira na sega na nodra vale, ka ra moce tu ga e tautuba, se ko ira talega era tiko ena veivale ni veivakarurugi tubukoso.
    • ko ira era vukei tiko ena tabana ni veiqaravi vei ira na vakaleqai ena wainimate ni vei vakamatenitaki kei na gunu.
    • ko ira na vaka I tikotiko ena vei vale ni veiqaravi vei ira na leqa na nodra vakasama
    • ko ira na tiko ena veivanua ni veivakavaletaki ka levu na kena ririko, oqo e wili kina na vei tabavale lelevu/lalai ena tabana ni veivakavaletaki vei ira na lewe ni vanua raraba, vei vale ni veiqaravi ka ra vukei kina na tauvimate kei na vei vale tale vakaoqo.
    • ko ira na kaivesu ka ra sa vesu tiko kei ira era mai vesu vakawawa tiko ga ena valeniveivesu.
  • Ko ira na daugade ka ra sa taura na nodra i vola tara ni veilakoyaki mai na matanitu ko Australia me ra biuti Australia
  • Ko ira era sa cula oti ena i matai ni cula ni tataqomaki ni COVID-19 (wili kina ko ira era sa lesu mai ena vei state se vei ira na lesu mai vanua tani) sa rawa ni ra cula tale vakarua ena kena lokuci vinaka e dua na gauna ka vakadeitaka na veiyawaki ni gauna ni cula, ka veitalia na i tagede cava ga era sa tiko kina.

Vanua cava mo gole kina ka mo taura kina na wainimate ni tataqomaki ni COVID-19

Kevaka ko sa vakadonui, sa rawa ni ko vakadeitaka na nomu raici ena vanua oqo:

  • Vanua Ni Veiqaravi Raraba Ni Tabana Ni Bula (vuniwai)
  • Vei i tikotiko Ni Veiqaravi Vakavuniwai
  • Vei i tikotiko ni Veiqaravi Vakavuniwai vei ira na Aboriginal
  • Veiqaravi Raraba Vakavuniwai Ena i Cegu
  • Vei vanua e tauri kina na wainimate ni tataqomaki.

E rawa ni ko taura na wainimate ni tataqomaki mai vua na nomu vuniwai kevaka ko vinakata, ka dau solia na nomu vuniwai na wainimate ni COVID-19. Na nomu vuniwai ga e rawa ni solia na i vakasala vinaka duadua kevaka e tiko vei iko na veika oqo:

  • e dua na tauvimate ka sa tiko rawa mai.
  • na lomatarotaro se nuiqawaqawa me baleta na tauri ni wainimate ni COVID-19.

Mo cakava vakacava na kena vakadeitaki na nomu na taura na wainimate ni COVID-19

E tiko e vica na gaunisala mo vakadeitaka rawa kina na nomu taura na wainimate ni COVID-19

Vei ira na sivia na yabaki 60

  • Vakadeitaka vua e dua na GP se tabana ni veiqaravi ni bula voleka vei iko.
  • Vakadeitaka ena dua na vanua e dau soli kina na wainimate ni tataqomaki ena nomu veitaratara ena na bani talevoni 1800 675 398. Tabaka na naba 0 kevaka ko gadreva e dua na dau vakadewavosa.
  • Eso na vanua ka soli tiko kina na wainimate ni tataqomaki e vakatarai ira na tamata me ra gole ga yani ka sega ni gadrevi me ra vakadeitaka rawa yani. Kevaka ko sa mani gole yani, e na rawa ni ko na waraka me sa galala e dua na dau ni veiqaravi me na qai culai iko ena wainimate ni tataqomaki. Mo raica kila rawa na vei vanua cava e rawa ni o gole ga yani kina kei na gauna era dola kina.

Vei ira era se bera ni yacova na yabaki 60

  • E dodonu mo vakadeitaka na nomu na gole yani ena nomu veitaratara ena naba ni talevoni 1800 675 398. Tabaka na naba 0 kevaka ko gadreva e dua na kena dau e na vakadewa vosa
  • Eso na veivanua ka soli tiko kina na wainimate ni tataqomaki e vakatarai ira na tamata me ra gole ga yani ka sega ni gadrevi me ra vakadeitaka rawa yani. Kevaka ko sa mani gole yani, e na rawa ni ko na waraka me sa galala e dua na dau ni veiqaravi me na qai culai iko ena wainimate ni tataqomaki. Mo raica ka kila rawa na veivanua cava e rawa ni o gole ga yani kina kei na gauna era dola kina.

Ke gadrevi e so tale na i tukutuku me baleta na vei vanua e soli kina na wainimate ni tataqomaki e Victoria, wili kina na gauna era dola kina, gole ena Vaccination centres.

Na cava mo kauta mai vata kei iko ni ko sa vakadeitaka mo gole mai mo mai cula ena wainimate

  • E dodonu mo daramaka tiko e dua na i tatabonaki ni ucu kei na gusu ena gauna ko tiko kina ena vanua mo taura kina na i cula ni tataqomaki.
  • Dua na nomu ID ka tiko kina na kemu i taba
  • Medicare card, kevaka e tiko e dua na nomu (din aga ni seg ani gadrevi na Medicare card)
  • Naba ni nomu Individual Healthcare Identifier, kevaka e sega ni tiko e dua na nomu Medicare card
  • Employee ID se i vola mai na nomu vale ni cakacaka, kevaka ko mai cula ena wainimate ni COVID-19 baleta na nomu cakacaka
  • Tukutuku me baleta na i tuvaki ni nomu bula ena veigauna sa oti, me vaka na vei ka ko sega ni rawa ni vakayagataka.

Na cevata ni dra yaco vakavudua ka dau basika mai

E tiko e dua na i sema ena kedrau maliwa na wainimate na AstraZeneca kei na dua na ka e yaco ga vakavudua oqo, ka wili kina na cevata ni dra kei na lailai ni vakarau ni dra (platelet levels). Oqo e vakatokai me yacana na Thrombosis with thrombocytopenia syndrome (TTS).

Wilika na na kena i tukutuku matata mai na matanitu o Australia me baleta na dra cevata yaco vakavudua ka dau basika mai.

Vakadewa ni tukutuku dina ena noda vosa

Meu vakarautaki au vakacava ena kena soli vei au na wainimate ni COVID-19

Na ivurevure ni tukutuku baleta na wainimate na Pfizer

Na ivurevure ni tukutuku baleta na wainimate na AstraZeneca

Na vei i tukutuku tale eso

E levu tale na i tukutuku ni porokaramu ni kena soli na wainimate ni tataqomaki e Australia ena kune ena Australian Government’s website.

Na vei i tukutuku tale eso

E vuqa tale na veitukutuku ni porokaramu ni cula ena wainimate e Australia, ka wili kina na i nakinaki ni kena vakatetei yani, e rawa ni laurai ena the Australian Government’s website.

Sema ki na vei vurevure tale ni tukutuku nuitaki eso ena nomu vosa

Eso na i vukevuke kei na i dusidusi vei ira na lewenivanua ena dua na i tikotiko kei ira talega na veiliutaki ena lotu e na nomu vosa

Reviewed 11 July 2021

Coronavirus Victoria

24/7 Coronavirus Hotline

If you suspect you may have COVID-19 call the dedicated hotline – open 24 hours, 7 days.

Please keep Triple Zero (000) for emergencies only.

Was this page helpful?